John Adams. Soepele overgang van Amerikaanse presidentschappen geen vanzelfsprekendheid

Er bestaat een essentieel verschil tussen een biografie en een politiek-historische kroniek met een staatsman als centrale figuur. Dat bewijst een intrigerend boek over het presidentschap van John Adams, de tweede president van de Verenigde Staten nog eens. De historicus Lindsay Chervinsky, directeur van de George Washington Presidential Library in Mount Vernon, publiceerde onlangs Making the Presidency: John Adams and the Precedents That Forged the Republic (New York: Oxford University Press 2024).  De bestorming van het Capitool op 6 januari 2021 gaf richting aan dit nieuwe boek. De auteur werd er namelijk mee geconfronteerd, dat een soepele, vredige presidentswisseling niet zo vanzelfsprekend was als de meeste Amerikanen voor die gebeurtenis dachten.

Adams was de opvolger van de alom vereerde George Washington, die tweemaal met algemene stemmen was gekozen als president. Bij Adams was er daarentegen sprake van een uiterst wankel presidentschap, gedurende één termijn van 1797-1801. Hij kreeg te maken met tal van negatieve, tegenwerkende factoren. Een dreigende oorlog met Frankrijk, tegenwerking door zijn eigen kabinetsleden die hij had overgenomen van zijn voorganger. Verder werd zijn  presidentschap voortdurend ondermijnd door zijn invloedrijke partijgenoot Alexander Hamilton. En dan was er de ronduit vijandige houding van zijn politieke tegenstander Thomas Jefferson, verkozen als vicepresident, die bijna verraderlijke adviezen aan de Fransen gaf hoe te reageren op de diplomatieke beleidsdaden van Adams. Toch zorgde Adams na zijn verkiezingsnederlaag in 1800 voor een soepele overgang naar de nieuwe president Jefferson.  

Chervinsky heeft geen nieuwe biografische studie van Adams willen schrijven, maar wel het portret van een cruciale periode in de politieke geschiedenis van de Verenigde Staten met Adams als centrale figuur. Ze pretendeert een geheel nieuw licht te werpen op deze periode. Zijn presidentschap werd eerder algemeen beschouwd als een weinig aansprekende periode in het leven van John Adams. Chervinsky betoogt echter op levendige en gedetailleerde wijze dat na de vanzelfsprekende periode van George Washington juist door het beleid en optreden van Adams het Amerikaanse presidentschap op cruciale punten vorm kreeg en bevestigd werd. Zonder meer een boeiend boek.

Daarbij moet wel worden aangetekend, dat de auteur een toch wel erg positief  beeld van de staatsman Adams schetst. Ik noem enkele voorbeelden, waar de lezer wel feiten leest, maar een evenwichtig oordeel van de Chervinsky mist. Adams vrouw Abigail is zijn voornaamste raadgever, zij is uitermate intelligent, en politiek goed ingevoerd, maar de vraag is of hij zich als president niet te afhankelijk maakte van haar adviezen. Een tweede voorbeeld: in 1799 werkt hij acht maanden vanuit zijn boerderij in Quincy, en communiceert hij schriftelijk met zijn kabinetsleden, waar hij toch al slecht mee overweg kon. Kan een president zich dit veroorloven? Adams heeft niet meegewerkt aan de voorbereiding van de beruchte Alien and Sedition Acts, die onder meer de vrijheid van meningsuiting beperkten en de deportatie van vreemdelingen mogelijk maakte. Maar hij heeft de wetsontwerpen wel zonder meer getekend. Hij treedt lange tijd niet op tegen zijn vijandige kabinetsleden, maar grijpt dan uiteindelijk toch in en ontslaat ze. Bij al deze kwesties is de vraag aan de orde of John Adams werkelijk de evenwichtige staatsman was, die Lindsay Chervinsky in haar boek schetst. 

Daarmee is ook gezegd, dat er voor de liefhebber van het biografische genre toch iets wringt. Chervinsky geeft een levendige en vaak zeer gedetailleerde politiek-historische verhandeling. Ze meent ook essentiële elementen te hebben toegevoegd aan de talrijke biografieën van Adams die in de loop van de tijd verschenen zijn, ook aan de eminente boeken van David McCullough, John Ferling en Joseph Ellis. Toch komt er in haar boek geen compleet beeld van de mens John Adams tot stand, de president wordt geen mens van vlees en bloed.

Making the Presidency: John Adams and the Precedents That Forged the Republic
Lindsay Chervinsky
Oxford University Press
ISBN hardcover 9780197653845
ISBN e-book 9780197653869
Verschenen in augustus 2024

Bestelinformatie