Nanne Tepper. Bezeten door een genadeloze ambitie

Midden jaren negentig werd de Nederlandse literaire wereld verrast door het schrijftalent van Nanne Tepper (1962-2012). Zijn debuut De eeuwige jachtvelden werd lovend besproken, bekroond met de Anton Wachterprijs en verscheen ook in het Engels. Zijn tweede roman De vaders van de gedachte kwam op de shortlist van de Libris Literatuur Prijs. Tepper was een fenomeen: ongrijpbaar, mysterieus en met een schare fans. Vanuit Groningen liet de auteur van zich horen als brievenschrijver, muziekrecensent en columnist. Alles leek erop dat hij aan het begin van een succesvolle schrijversloopbaan stond, maar het liep anders.

Nalatenschap

Biograaf Lodewijk Verduin (1994) maakte kennis met het werk van Tepper toen hij De eeuwige jachtvelden las tijdens zijn studie Nederlands. Door de omvangrijke uitgave van Teppers correspondentie in De kunst is mijn slagveld (2016) raakte hij tevens gefascineerd door de auteur. Hij nam het initiatief voor de biografie uit bewondering voor Teppers oeuvre en uit fascinatie voor zijn getormenteerde leven. Dit project had een hagiografie kunnen opleveren, ware het niet dat Verduin erin is geslaagd met distantie een empathisch verhaal te schrijven over het leven en literaire werk van deze cultschrijver.

Verduins achtergrond als letterkundige heeft voor de biografie een duidelijke meerwaarde. Hij verdiepte zich in de literaire nalatenschap van Tepper, vergeleek versies van ongepubliceerde manuscripten en ontrafelde daarmee zijn schrijfproces en inspiratiebronnen. De teruggevonden en deels gepubliceerde correspondentie geeft een indruk van de veelheid en intensiteit van zijn literaire contacten vanaf midden jaren negentig en vormt daarmee een waardevolle bron voor de biograaf. Daarnaast sprak Verduin met familieleden en vrienden. Hij spoorde contacten op uit de online muziekscene, waarin de schrijver zich in de laatste jaren van zijn leven begaf. Zelfs het summum voor een biograaf kwam op zijn pad: een verloren gewaand manuscript.

Havobink

Verduin stelt zich in de biografie op als een aanwezige verteller en neemt de lezer mee door het levensverhaal van Tepper. Hij groeide op in de jaren zestig in Oost-Groningen, was afkomstig uit de provinciale middenklasse en woonde vanaf zijn achttiende in de stad Groningen. Als kind leed hij aan nachtmerries. De verhuizing van het gezin Tepper van Hoogezand naar Veendam op zijn tiende was voor hem ‘het drama van mijn leven’. Ook het stranden van de relatie met zijn jeugdliefde liet bij hem blijvende, diepe sporen na. Zijn biograaf omschrijft hem als ‘een dwangmatige herinneraar met een sterke neiging tot weemoed en melancholie’, iets wat hem bij het schrijven van zijn literair werk later nog van pas zou komen.

In de eerste hoofdstukken vertelt Verduin met veel vaart hoe Tepper zich ontwikkelde tot schrijver; van ‘havobinkje achter in de klas’ via een afgebroken lerarenopleiding tot zijn jarenlange vergeefse pogingen om zijn gedichten en verhalen te publiceren in literaire tijdschriften. Op school was hij niet bijster gemotiveerd. Om te overleven tussen zijn klasgenoten mat hij zich een sociaal pantser aan. Hij werd een stoere bink, voetbalde en kreeg naar eigen zeggen ‘de meisjes in de kop’. In zijn pubertijd raakte hij verslingerd aan muziek, wat leidde tot een baantje in de plaatselijke platenzaak en pogingen om op te treden als gitarist en zanger in een punkbandje. Zijn obsessie voor literatuur volgt een gelijksoortig pad. Ondanks zijn rusteloze aard was hij een veellezer. Geïnspireerd door de romans van Faulkner en Nabokov vat hij het plan op om zelf literatuur te schrijven.

Verloren tijd

Vanaf de zijlijn geeft Verduin fijntjes commentaar op Teppers stellige uitspraken. Hij legt de versies van jeugdherinneringen uit verschillende bronnen naast elkaar en laat zien hoe de auteur zijn eigen leven en achtergrond mythologiseerde, zoals zijn besluit om te stoppen met de lerarenopleiding en zich vanaf midden jaren tachtig volledig te wijden aan het schrijverschap. In een interview blikte Tepper terug en zei: ‘Aan het begin van het vierde jaar dacht ik: het is genoeg geweest. Nu ga ik schrijven. Kome wat komt…’ De biograaf reageert daarop met: ‘Het zou nog even duren voordat er daadwerkelijk wat kwam, maar aan dramatiek en reuring was in de tussentijd vooralsnog geen gebrek.’

Het duurt nog een decennium, door Tepper later zijn ‘lost decade’ genoemd, voordat hij zou doorbreken als schrijver. Bewonderingswaardig is het hoe hij stug volhoudt om zijn werk gepubliceerd te krijgen, ondanks alle afwijzingen. Om contact te houden en nieuwe contacten te leggen begint hij met het schrijven van brieven. Dat die ook waardevol materiaal voor toekomstig literair werk bevatten, besefte hij al vanaf het begin en hij maakte van zijn brieven een kopie. Op basis van de teruggevonden correspondentie en verhalen van vrienden uit die jaren reconstrueert Verduin het prille schrijversleven van Tepper.

Jarenlang werkte Tepper aan een manuscript dat nooit is gepubliceerd. Hij bracht het verhaal in circulatie dat hij het manuscript had meegegeven aan een vriend, die het op zijn verzoek begroef in de VS. Uit gesprekken met vrienden uit die tijd komt Verduin erachter dat dit weliswaar echt gebeurd kan zijn, maar ook dat er een tweede versie van dit manuscript bestaat. De stapel papier, de oerversie van zijn latere roman De avonturen van Hillebillie Veen, wordt gevonden op zolder bij een vriend van Tepper. Voor de biograaf is dat een prachtige vondst. Verduin geeft een streng oordeel over deze volgens hem ‘archetypische’ debuutroman: ‘nogal wijdlopig, langdradig en soms indrukwekkend’ en herkent passages waarvan de auteur later iets geheel nieuws zou maken in gepubliceerd werk.

Selfmade

Begin jaren negentig begint Tepper aan een tweede manuscript, waarmee hij uiteindelijk zou debuteren. Inmiddels was zijn leven in rustiger vaarwater gekomen. Hij woonde in Groningen samen zijn vriendin en kon zich geheel wijden aan het schrijverschap. Met contacten uit Amsterdam en Nijmegen onderhield hij intensieve briefwisselingen.  Verduin weet via brieven uit die tijd te achterhalen dat Tepper bij het schrijven van zijn manuscript hulp kreeg van verschillende literaire contacten, die zowel diepgaande invloed hadden op het herschrijfproces als ook de redactie voor hun rekening namen. Atte Jongstra was een van hen. Hij stelde ingrijpende wijzigingen voor en bracht het manuscript vervolgens onder de aandacht van Uitgeverij Contact.

Het is een verdienste van Verduin dat hij in de biografie de tijd neemt om aan te tonen wat de inspiratiebronnen van Tepper waren en hoe die van invloed waren op zijn romans en verhalen. Hij laat zien dat het debuut is ingebed in een groter fictioneel universum, waaruit Tepper in zijn volgende publicaties bleef putten. In die passages heeft de biografie meer weg van een literatuurstudie. Tepper was een selfmade-auteur, zonder academische opleiding, die zich al lezend had laten inspireren voor zijn eigen literaire werk. Naast zijn correspondenties, waarin hij openhartig over zijn persoonlijke situatie kon zijn, en schaarse interviews ontpopte Tepper zich ook als een gepassioneerd essayist over andermans literaire werk.

Nanne in Luiletterland

In het najaar van 1995 verscheen De eeuwige jachtvelden. Tepper positioneerde zich in zijn debuutperiode als een compromisloze buitenstaander. Ten tijde van zijn debuut blaakte hij in interviews van zelfvertrouwen. In zijn contacten met de uitgeverij stelde hij veel eisen, die opmerkelijk genoeg werden ingewilligd. Desalniettemin raakte hij snel gedesillusioneerd. Uit zijn correspondentie blijkt dat hij diep werd geraakt door kritische reacties op zijn debuut. Negatieve opmerkingen in recensies bleven lang resoneren.

Naast erkenning van zijn schrijverschap leverde zijn debuut ook nieuwe contacten en schrijfopdrachten op. Zijn debuutroman werd vertaald als The Happy Hunting Ground, maar dit liep uit op een teleurstelling. Het omslag van de vertaling is volgens Verduin ‘inderdaad foeilelijk’ en ook de ontvangst door de kritiek viel tegen. Teppers verstandhouding met de literaire wereld was problematisch. Hij had moeite met de publieke kant van het schrijverschap, zoals interviews voor publiek. De publiciteitsactiviteiten rond de nominatie voor de Libris Literatuur Prijs werden door hem ‘een circusoptreden’ genoemd.

De onvrede over Uitgeverij Contact leidde ertoe dat hij wisselde van uitgeverij nadat Alfred Schaffer, destijds werkzaam bij De Bezige Bij, contact met hem opnam. Het klikte tussen Schaffer en Tepper. De scheppingsdrang die de eerste drie romans had voorgebracht,  kwam niet terug. Er verscheen geen nieuw werk meer. De Bezige Bij publiceerde wel een uitgave van vroege stukken onder de titel De lijfbard van Knut de Verschrikkelijke. Na de millenniumwisseling werd het stil rond de auteur.

Werdegang

Uit correspondentie blijkt dat het schrijven van literair werk veel van Teppers mentale gezondheid vergde. Het is een terugkerend patroon met stadia van manisch schrijven, overmoed, gevolgd door vermoeidheid en ernstige twijfel. Frustraties over de kwaliteit van zijn werk en zijn persoonlijke situatie leidden zelfs tot een destructieve houding. Na een afwijzing van zijn aanvraag voor een werkbeurs bij het Fonds voor de Letteren vernietigde hij zijn teksten en aantekeningen voor een nieuwe roman, die nooit zou verschijnen. Tegen correspondentievrienden ging hij tekeer over de ‘mietjescultuur van Luiletterland’. Gebukt onder geldzorgen legde hij zich toe op journalistiek werk, door hem ‘letterknechterij’ genoemd, en richtte zich op het schrijven over muziekgenres als hiphop, indierock en garagerock.

Verduin beschrijft met mededogen de laatste jaren wanneer Teppers stem is stilgevallen. Er resten alleen ooggetuigenverslagen, waaruit de biograaf een beeld creëert van zijn laatste jaren. Hij leed aan depressies, die hem uiteindelijk het schrijven onmogelijk maakten en hem in een isolement deden belanden. De biografie begint met een hoofdstuk over zijn zelfgekozen dood. Verduin kiest voor deze breuk in de chronologie, zodat het levenseinde ‘niet als een onontkoombare conclusie boven het vervolg blijft hangen’. Het is weliswaar een gedurfd begin, toch had deze keuze op mij als lezer een tegenovergesteld effect. Tijdens het lezen van ieder volgend hoofdstuk bleef bij mij juist de beschrijving van zijn tragische einde op de achtergrond aanwezig en zag ik tekenen hiervan in de beschrijvingen van conflicten, wantrouwen tegen psychische zorg en zijn verslavingsgevoeligheid.

Nabestaan

Zoals Verduin in zijn studietijd door een essay van Daniël Rovers werd geattendeerd op De eeuwige jachtvelden zo werden na hem meer auteurs en recensenten van nieuwe generaties gegrepen door de vertelkracht in dit debuut. Dit maakt dat Verduin in zijn epiloog uitgebreid het nabestaan van het oeuvre kan presenteren. Van diepgravende terugblikken op zijn werk als literair auteur en muziekrecensent, het in memoriam van schrijversvriend Kees ’t Hart en het biografisch essay van Jeroen Brouwers loopt een lijn naar recente besprekingen van De eeuwige jachtvelden in de podcasts Boeken fm en De Twintigers. De debuutroman van dit literair fenomeen vindt ruim dertig jaar na publicatie nog steeds zijn weg naar nieuwe lezers en is voorwaar een klassieker in de Nederlandse literatuur.

Zo rijk en allesverpletterend. Leven en werk van Nanne Tepper
Lodewijk Verduin
Uitgeverij Pluim
ISBN hardcover 9789493420915
ISBN e-boek 9789493420922
Verschenen mei 2026

Bestelinformatie