Annie Bitbol-Hespériès, auteur van vier eerdere boeken over René Descartes, heeft zich gewaagd aan een vertaling in modern Frans van La vie de Monsieur Descartes, de eerste grote biografie van Adrien Baillet, uit 1691. Het werk verscheen veertig jaar na de dood van Descartes en is zo waardevol omdat Baillet nog toegang had tot brieven en manuscripten uit Descartes’ archief die naderhand verloren zijn gegaan. Uiteraard heeft Bitbol voor een gedegen inleiding en vele annotaties gezorgd, o.a. om de betekenis van termen toe te lichten zoals die in de 17e eeuw gebruikt werden – geen overbodige luxe ook voor hedendaagse Fransen, aangezien woorden in ruim drie eeuwen ingrijpend van betekenis kunnen veranderen. Zo is het boek 1320 pagina’s geworden.
Biograaf Baillet, niet per se een grote fan van Descartes, schreef de studie destijds op bestelling, maar dus in een tijd dat het productieve genie ‘nog niet gemummificeerd’ was, zoals recensent Roger-Pol Droit schrijft in Le Monde, en ‘de subtiele complexiteit van Descartes’ nog fris was, ver verwijderd van de retoriek die gebezigd wordt op gedenkdagen.
Adrien Baillet, geboren in 1649, heeft de denker nooit ontmoet. Hij moet een gewetensvolle fact-checker zijn geweest. Als bibliothecaris van een jurist had Baillet toegang tot veel wetenschappelijke lectuur en hij heeft zijn verhalen dan ook ingebed in informatie over wetenschappelijke ontwikkelingen, over Descartes’ uitgebreide contacten met andere geleerden, hun discussies. Hij beschrijft de steden die Descartes bezocht zoals Frankfurt, Turijn, Leiden en Utrecht en de steden waar hij woonde zoals Den Haag en Stockholm. Uiteraard verstrekt hij context over politieke conflicten, toen nog voornamelijk godsdienstoorlogen waarvoor Descartes als de dood was.
De uitgeverij noemt de biografie een uniek overzicht van het intellectuele leven in Europa in de 17e eeuw, een ‘veritable Encyclopédie avant l’heure‘. Descartes verliet Nederland toen hij zich door calvinistische scherpslijperij hier ook niet meer veilig voelde en vertrok op uitnodiging van koningin Christina I van Zweden naar Stockholm, in de hoop daar in alle rust te kunnen werken. Nu Descartes vanwege zijn rationalisme door sommigen gezien wordt als grote wegbereider van de plundering van onze planeet, zou hij zich nu in Zweden wellicht ook niet veilig hebben gevoeld.
