Margreet Dolman, het beroemdste alter ego van Paul Haenen, viert haar 50-jarig jubileum. En daar hoort een mooi boek bij. Een lijvig werk met dikke kaft en veel foto’s, warme bijdragen van anderen en handgeschreven krabbeltjes van Margreet zelve in de kantlijn. De ontstaansgeschiedenis van Margreet Dolman, haar wapenfeiten, haar rijke oeuvre vol verhalen, toespraken, liedteksten, verslagen van televisie- en theateroptredens, vanaf haar ontwaken tot op de dag van vandaag. Dit alles bij elkaar gebracht in een feestelijk, kleurrijk Liber Amicorum voor een legendarisch karakter.
Een kenmerkende, schelle stem
Het tot stand komen van het personage Dolman hangt van toevalligheden aan elkaar. Een piepjonge Haenen zet in de jaren 60 zijn eerste stappen in de media bij jongerenomroep Minjon en doet daar ervaring op met het interviewen van mensen voor de radio. In diezelfde puberjaren houdt hij een dagboek bij (in 2020 uitgegeven bij Podium onder de titel ik heb bekend) over zijn worstelingen met zijn ontluikende homoseksualiteit. Wanneer hij, nogal depressief over zijn eigen leven, genoeg heeft van het interviewen van anderen, zoekt hij naast het volschrijven van zijn dagboeken naar nieuwe manieren om zich te uiten. Voor STAD/Radio Amsterdam gaat hij een hoorspelserie schrijven over een vrouw alleen in Amsterdam. Hij heeft Adèle Bloemendaal in gedachten om die vrouw te gaan spelen maar daarvoor is niet voldoende budget. Haenen besluit om alle stemmen, ook die van het personage dat Margreet Dolman zou worden, zelf in te spreken. Dolman heeft karaktertrekken van zijn bescheiden moeder en van zijn ongeremde, uitbundige tante Annie. Maar ze is natuurlijk vooral een afsplitsing van hemzelf. Ze heeft geen leeftijd, geen uiterlijk, ze heeft alleen die schelle, kenmerkende stem waarmee zij dingen kan debiteren die Haenen zelf nooit op die manier in de mond zou nemen.
Landelijke bekendheid
Aanvankelijk is Dolman te horen in radioafleveringen van tien minuten. Later krijgt ze een uur zendtijd op zondagmiddag, goedgevuld met telefoongesprekken met luisteraars die kunnen inbellen. Landelijke bekendheid krijgt Dolman wanneer zij wekelijks met Sonja Barend belt op zaterdagavond om aan het eind van de televisieshow via de telefoon live commentaar te geven. Daarnaast neemt ze ook nog een plaat met liedjes op. Bij een demonstratie tegen de neutronenbom, waar Haenen als Dolman wordt gevraagd te spreken, deelt hij een kleedkamer met Liesbeth List. Hij leent van haar een pruik, doet make-up op, gaat het podium op en zo krijgt Dolman ten langen leste een gezicht.
Dat Haenen met Dolman avondvullend het theater ingaat is ook toevallig. In 1982 schrijft hij een toneelstuk voor een vriendin en huurt Bellevue af. Wanneer de vriendin vlak voor de première afhaakt en de zaalhuur van Bellevue moet worden opgebracht, gaat Haenen zelf als Dolman het toneel op. Pas dan realiseert hij zich hoeveel mensen iedere week naar Sonja kijken en hoe populair Dolman is. De voorstelling is wekenlang uitverkocht.
Openhartige gesprekken
Het publiek wordt al snel een steeds groter onderdeel van de voorstellingen van Dolman en is dat tot op de dag van vandaag gebleven. Mensen worden opgebeld vanaf het toneel, ze kunnen in de pauze van voorstellingen briefjes inleveren met belevenissen waar ze met Dolman op het podium over willen praten. Dat levert vele openhartige gesprekken op. In het hoofdstuk Herinneringen aan Dolman is ruimte voor ingezonden brieven van lezers die die gesprekken memoreren en vertellen hoezeer ze erdoor opgetild of bemoedigd werden. Mensen stellen hun harten open voor Margreet Dolman.
Zijn publiek uit de put halen, de zaken positief benaderen, mensen bemoedigen en ze een leuk moment bezorgen. Dat is tot op de dag van vandaag het streven van Haenen en Dolman is daarbij een onontbeerlijk hulpstuk gebleken. In één van de intermezzi, getiteld Nu hoort u het eens van een ander, waarin mensen als Sonja Barend, Hein Janssen en Arie Cupé herinneringen ophalen aan Margreet, zegt Jeroen Krabbé dat Dolman eigenlijk een soort buikspreekpop is die bij Paul Haenen op schoot zit. Zij wil de dingen weten die hij wil weten, maar met haar heeft hij een extra mogelijkheid om aan de antwoorden te komen. Door haar kan hij ongeremder, minder bedachtzaam te werk gaan. Dolman kan zich veel meer permitteren dan Haenen zelf. Zij kan de burgemeester van Amsterdam in haar slaapkamer uitnodigen, een huis-aan-huis enquêteur pijpen, kortom: grenzen opzoeken, uit keurslijven breken en doldwaze verhalen vertellen waar de seks vanaf spat. Zij kan in vensterbankgesprekken met bekende en minder bekende landgenoten allerlei onbeschaamde vragen stellen en haar gasten verleiden om veel meer te vertellen dan ze eigenlijk van plan waren.
Een leeftijdsloos stripfiguur
Een hoofdstuk is gewijd aan het blad Mens en Gevoelens, waarvan Dolman emotioneel hoofdredacteur was en waarvoor zij verhalen, gedichten, foto’s en interviews leverde. In een ander hoofdstuk, Margreet in de maatschappij, is een flink aantal toespraken opgenomen die Dolman hield tijdens symposia en congressen. Licht van toon, geestig, en altijd met een mooie boodschap of levensles aan het eind.
Een klein interview is er ook met Dammie van Geest, de partner van Paul Haenen, Dolmans sidekick, haar huispsychiater Dokter Valentijn. Sinds jaar en dag is Dammie producent, aangever, zanger, steun en toeverlaat achter de schermen en op het toneel. Dokter Valentijn, een bescheiden man, verschilt volgens hem naar eigen zeggen nauwelijks van hoe hijzelf zou reageren op een merkwaardige vrouw die hij al jaren kent.
Haenen en Van Geest zijn inmiddels mannen van tachtig maar Dolman wordt nooit ouder. Ze is leeftijdsloos, een stripfiguur. Ze staat in december nog altijd zes weken onvermoeibaar in een uitverkocht theater de Richel in een robe van Victor en Rolf en ze reist energiek als altijd het hele land door. Het fenomeen Margreet Dolman, forever young, is zowel op het toneel als in dit warme boek nog even stralend, eigenzinnig en onbeschaamd als vijftig jaar geleden.
50 jaar Margreet Dolman. Hoogtepunten uit een grensverkennend leven
Paul Haenen en Ivo van Woerden
Meulenhoff
ISBN hardcover 9789089683991
Verschenen in januari 2026
Bestelinformatie
Bestel als hardcover bij bol.com (€ 25,00)
