Het thuisfront van Karl Marx

Karl Marx

De fascinatie van Mary Gabriel voor het persoonlijke leven van Karl Marx komt voort uit de constatering van een lacune. Ze las ergens dat twee van zijn drie dochters zelfmoord pleegden. Nooit geweten, dacht Gabriel. De derde ging aan anorexia ten onder, maar dat zou ze later pas ontdekken. Gabriel beschrijft in een lijvige biografie haar zoektocht naar de man achter Het Kapitaal en Het Communistisch Manifest. De ietwat teleurstellende conclusie dat Karl Marx ook maar een mens was, doet niets af aan de schoonheid van die zoektocht.

Jenny von Westphalen

Reeds op zijn zeventiende was Marx doordrongen van een diep sociaal besef, dat persoonlijke vervolmaking slechts gestoeld kan zijn ‘door te werken aan de vervolmaking, ten goede van zijn medemensen.’ Jenny von Westphalen, de liefde van zijn leven, had hij toen al ontmoet. Zij was van adel, hij de zoon van joodse middenstander. Marx was kind aan huis bij de Von Westphalens en kwam via zijn toekomstige schoonvader in aanraking met de radicale verlichtingsdenkers van de Franse Revolutie. Hij trouwde Jenny in 1843, nadat hij als journalist voor Die Rheinische Zeitung in hun levensonderhoud kon voorzien. Zijn radicalisering maakte zijn positie in het repressieve Pruisen van Friedrich Wilhelm IV onhoudbaar. Het stel week uit naar Parijs, ruim op tijd om daar de de aanloop naar en uitbraak van de revolutie in 1848 mee te kunnen maken.

Friedrich Engels

Friedrich Engels, zijn kompaan voor het leven, kende hij op dat moment drie jaar. Gabriel beschrijft hem als een liefdevolle bon vivant en vrouwenversierder, die lak had aan de publieke moraal, maar bovenal als de bijkans onvoorwaardelijke steun en toeverlaat van Karl Marx. Engels stond zijn vriend financieel bij wanneer die de schuldeisers van zijn lijf moest houden, en dat gebeurde bij schering en inslag. Bovenal voorkwam hij een geloofscrisis in huize Marx. In een brief uit 1851 vermeldt Marx een akkefietje dat zijn bastion van toewijding onderuit dreigt te halen. Hij heeft een slippertje met de huishoudster gemaakt, met alle gevolgen van dien. Engels haalt voor zijn makker de hete kolen uit het vuur: hij erkent de vader van het buitenechtelijke kind te zijn.

Tragische nalatenschap

Het gezin stond pontificaal achter Karl Marx, ook al impliceerde die keuze een leven van vervolging en armoede. Jenny verbeet de misère in alle ootmoet, omdat ze overtuigd was van de historische missie die haar echtgenoot te vervullen had. Zijn dochters Jenny junior (‘Jennychen’), Laura en Eleanor (‘Tussy’) stencilden duchtig mee, wanneer de proletariërs aller landen weer eens verenigd moesten worden. Pas op zijn sterfbed erkende Engels aan Tussy dat niet hij maar Marx de vader was van het buitenechtelijke kind. Toen ook nog eens bleek dat haar gewetenloze minnaar Edward Aveling in het geheim een huwelijk was aangegaan met een jongere actrice, maakte zij een einde aan haar leven. De dood van Laura roept meer vraagtekens op. Zij werd levenloos in haar huis aangetroffen, net als haar echtgenoot Paul Lafargue, die in zijn afscheidsbriefje vermeldt de ´meedogenloze ouderdom´ voor te willen zijn maar daarin met geen woord rept of die keuze door zijn vrouw werd gedeeld.

Liefdevolle achterban

Het leven van Marx was op een solide thuisfront gestoeld: een trouwhartige echtgenote, een vriend als rots in de branding en drie radicale dochters, die zich volledig in dienst stelden van zijn werk en nalatenschap. Voordat u denkt dat Liefde en kapitaal alleen maar daarover gaat: Gabriel weet als geen ander de verpaupering van de East Enders in London te schetsen, legt helder de grondbeginselen van het marxisme uit en trekt een aantal verontrustende paralellen met de huidige ontwikkelingen in de wereld van het kapitaal. Hoe actueel is Marx? Kruipt hij onder de resten van de Muur vandaan? Hoe dan ook, Liefde en kapitaal is een mooie biografie, die niet ongelezen mag blijven.

Liefde en kapitaal. Karl en Jenny Marx en de geboorte van een revolutie   
Mary Gabriel  
Uitgeverij Bert Bakker  
ISBN 978 90 351 3698 4  
Verschenen 12 januari 2012

Bestelinformatie

Bestel hier als hardcover bij bol.com (€ 49,95)
Bestel hier als digitaal boek bij bol.com € 29,99)
Bestel hier als digitaal boek in de iBookstore (€ 29,99)

DELEN
Eric Palmen
Eric Palmen is historicus en hoofdredacteur van Biografieportaal. Hij schreef onder andere Kaat Mossel, helleveeg van Rotterdam en Dwaze liefde, een familiegeschiedenis, uitgegeven bij Prometheus.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here